Pošto u Crnoj Gori ima 248 hiljada zaposlenih i 120 hiljada penzionera ili ukupno 368 hiljada, podaci takođe pokazuju da je svaki treći građanin, koji ima prihode, korisnik kredita.
"Prosječna zaduženost građana je u posljednjih pet godina značajno porasla sa 7,9 hiljada eura u 2014. na 10,7 hiljada u tekućoj godini", navode iz Centralne banke.
Broj građana u kreditima je 20 odsto ukupnog broja od 620 hiljada stanovnika. Kada se, međutim, ukupni krediti stanovništva podijele sa brojem svih građana dolazimo do podatka da svaki, i onaj tek rođeni, u prosjeku duguje preko dvije hiljade.
Mjereno ukupnim kreditima (privrede i stanovništva) od tri milijarde eura, dolazimo do podatka da je svako u prosjeku dužan pet hiljada eura.
Zbog visoke zaduženosti građana, naročito u gotovinskim neobezbijeđenim kreditima, prije par dana reagovala je i Centralna banka i donijela, stručno rečeno, makroprudencione mjere na rok od dvije godine, kojima se predviđa da banke od 1. januara prilikom odobravanja gotovinskih kredita građanima, čiji je rok otplate duži od osam godina, moraju zahtijevati njihovo potpuno obezbjeđenje kvalitetnim kolateralom.
CBCG je odlukom definisala i mjere za banke koje već imaju veliki iznos ovih kredita.
Predviđeno je da banke koje imaju visoku izloženost po osnovu gotovinskih kredita odobrenih fizičkim licima sa preostalim rokom otplate dužim od šest godina (preko 50 odsto sopstvenih sredstava banke) mogu odobravati ove kredite građanima sa rokom otplate dužim od šest godina, uz uslov da je kredit obezbijeđen kvalitetnim kolateralom.
Po mnogim procjenama ograničavanje gotovinskih kredita kroz traženje kvalitetnog kolaterala će smanjiti kreditnu aktivnost, iako podaci CBCG pokazuju da banke imaju ogroman potencijal za odobravanje kredita i da njihova likvidnost iznosi 1,1 milijardu eura. U CBCG kažu da je zaduženost u gotovinskim neobezbijeđenim kreditinma visoka i da su ih morali ograničiti, ali da stanje nije alarmantn. Iznose i podatak da smo u boljoj poziciji nego zemlje regiona jer ukupni krediti stanovništva čine 27 odsto BDP, a recimo u Hrvatskoj i Sloveniji preko 30 odsto, a na nivou EU oko 50 odsto.
Da li je za brigu to što zaduženost građana raste relativno brzo i što svaki građanin koji ima kredit duguje u prosjeku blizu 11 hiljada eura, a svaki od 620 stanovnika mjereno ukupnim kreditima - stanovništva i privrede - preko pet hiljada eura Pobjeda je pitala ekonomskog analitičara i profesora na Fakultetu za menadžment dr Vasilija Kostića.
On kaže da rast zaduženosti ne može biti jednoznačno tumačen kao posljedica jednog faktora odnosno činioca.
"Tačno je da nije bez osnova pretpostavka da je rast zaduženosti posljedica niskog standarda građana i da oni u nedostatku novca pribjegavaju kreditima. Ali tu se onda postavlja opravdano pitanje: kako se građani zadužuju više, a da im pritom dohoci stagniraju ili opadaju. To bi dalje značilo da uprkos njihovoj slabijoj kreditnoj sposobnosti – potencijalu, raste njihov 'kreditni rejting' kod banaka, što je ipak manje vjerovatno i priznaćemo neobično. Logičnije bi bilo pretpostaviti suprotno", kaže Kostić i dodaje da to potvrđuje činjenicu da se rast zaduženosti ne može posmatrati samo kroz loše socioekonomsko stanje stanovništva.
Zaduženost može biti, dodaje on, izraz više činilaca koji mogu upućivati na potpuno suprotne stvari od onih koje se proglašavaju očiglednim i koje se obično vežu za loš standard. Koji je faktor dominantan valjalo bi, smatra ovaj ekonomski analitičar, utvrditi detaljnom analizom koja bi dovela u vezu više indikatora i sagledala njihov uticaj, međuzavisnost i međuuslovljenost.
Kamate sporo padaju
Ekonomski analitičar dr Vasilije Kostić kaže da kamatne stope sporo padaju.
"One se sporo kreću naniže jer postoji, kao što vidimo snažna kreditna tražnja stanovništva. Zašto bi onda banke smanjivale kamate. I upravo zbog ovog segmenta tražnje, banke restrukturiraju svoje portfolije i usmjeravaju ih ka stanovništvu i državi, a manje ka privredi", objašnjava on.
Po posljednjim podacima CBCG prosječna ponderisana efektivna kamatna stopa banaka na ukupne kredite iznosila je 6,17 odsto, a na novoodobrene 6,44 odsto.
Prije godinu, odnosno u avgustu prošle godine, takođe po arhivi CBCG efektivna stopa na ukupne kredite je bila 6,42 odsto, a u avgustu 2017. godine sedam odsto, Kostić očekuje da će najnovije pooštravanje dodjele gotovinskih kredita dodatno oboriti kamate jer će se smanjiti tražnja. Najnovijim zakonskim ograničenjem smanjiće se i rizik plasmana.
Izvor: Pobjeda
